banner

Kolano

 

 

 

 

Staw kolanowy, łączący udo i goleń, tworzą dwa stawy: piszczelowo-udowy wraz z więzadłami pobocznymi, więzadłami krzyżowymi, łąkotkami, oraz staw rzepkowo-udowy, który stabilizują troczki rzepki i duże więzadło właściwe rzepki.

 

 

Uważany jest za "koszmar inżyniera" z powodu częstych urazów. Ok. 30% wszystkich urazów stawów dotyczy właśnie stawu kolanowego. Przyczyną wrażliwości kolana jest brak osłony mięśniowej stawu oraz umiejscowienie pomiędzy dwoma dużymi łańcuchami kinematycznymi. Mechaniczną osłonę stawu stanowi trójkątna spłaszczona kość – rzepka. Prócz ochrony przedniej części stawu, rzepka przez zwiększenie kąta przyczepu mięśnia czworogłowego uda działa jak trzeszczka i zwiększa działanie tego prostownika.

 

 

W kolanie możliwe są ruchy zginania, prostowania oraz rotacji przy zgiętym stawie. Czynny ruch wyprostu może wynosić 0-10°, zaś zgięcia, przy pośrednim ustawieniu stawu biodrowego – 120°.

Wypukła powierzchnia kości udowej i wklęsła powierzchnia kości piszczelowej podzielone są przez dwie łąkotki – przyśrodkową i boczną, które dodatkowo pogłębiają powierzchnie stawowe. Z powodu silniejszego przymocowania i mniejszej ruchomości łąkotka przyśrodkowa ulega częstszym uszkodzeniom niż łąkotka boczna. Łąkotki odpowiedzialne są za absorpcję wstrząsów, przenoszenie obciążeń między kością udową a piszczelową, stabilizację oraz ryglowanie stawu w wyproście.

 

 

Mechanizm uszkodzenia polega na sumowaniu się mikrourazów lub (i) bezpośredniego zadziałania siły skierowanej z boku na zgięty staw kolanowy. Uszkodzenie łąkotki to pęknięcie lub oderwanie jej od torebki. Po zabiegu szycia łąkotki od pierwszych dni kierujemy się zasadami PRICE.

Wdrażamy również pracę nad zakresami ruchu i ćwiczenia izometryczne. Co podkreślamy przy każdym urazie, podczas powrotu do pełnej sprawności najważniejsza jest praca z czuciem głębokim. Od treningu propriocepcji w dużej mierze zależy profilaktyka późniejszych urazów i bieżąca ochrona stawu.

Zalecamy chodzenie o kulach przez około miesiąc, a gdy możliwe jest już pełne obciążanie nogi, wdrażamy trening na rowerku stacjonarnym (bez obciążenia), terapię manualną oraz ćwiczenia wzmacniające mięśnie zabezpieczające i stabilizujące kolano (najczęściej z wykorzystaniem sprzętu i technik Thera-Band oraz koncepcji PNF). Ćwiczenia dynamiczne z reguły rozpoczynamy w 8-10 tygodniu, a do biegów przechodzimy w okolicy 3 miesiąca.

Nie zapominamy również o rozciąganiu. W tym celu najchętniej sięgamy do technik poizometrycznej relaksacji i pracy manualnej z tkankami. Częścią każdej wizyty jest także edukacja pacjenta, instruktaż na temat wykonywanych ćwiczeń, "zadania domowe", techniki autoterapii oraz zalecenia i przeciwwskazania do wykonywania pewnych zadań ruchowych.

Ruchy w stawie zabezpieczone są przez mięśnie oraz więzadła: krzyżowe przednie i tylne (leżące wewnątrz stawu), poboczne strzałkowe oraz piszczelowe (na zewnątrz stawu).

Więzadła krzyżowe są najsilniejszymi stabilizatorami ruchów w płaszczyźnie strzałkowej. Ułożone są względem siebie w kształcie litery X, dodatkowo ich wzajemna lokalizacja powoduje napięcie w każdym położeniu stawu. Optymalny zakres, w którym oba więzadła są rozluźnione, to 22° zgięcia.

 

 

Więzadło krzyżowe przednie (ligamentum cruciatum anterius – ACL) łączy powierzchnię kłykcia bocznego kości udowej z polem międzykłykciowym przednim kości piszczelowej. Jest dłuższe od więzadła tylnego (35-47mm) i szerokie na 5-11mm. Więzadło to kontroluje translację przednią piszczeli i odpowiada za zmiany komponentu ruchu z toczenia na ślizgowy. Do naderwania więzadła dochodzi w mechanizmie wyprostnym i koślawiącym.

Po zabiegu rekonstrukcji więzadła już w pierwszej dobie fizjoterapeuci Pro-Fizjo wdrożą ćwiczenia przeciwzakrzepowe, izometryczne, a w późniejszym okresie ćwiczenia czynne. Kiedy pacjent znajdzie się w naszym gabinecie, zaczynamy od poprawy zakresów ruchów i wzmacniania siły mięśniowej. Korzystamy w tym celu z technik terapii manualnej i pracujemy z tkankami miękkimi. W razie potrzeby stosujemy także elektrostymulację mięśnia czworogłowego uda.

Istotną sprawą w rehabilitacji jest trening funkcjonalny. Po zabiegu znacznie zaburzona zostaje propriocepcja i odbudowanie jej staje się sprawą niezwykle istotną. Czucie głębokie jest priorytetem w poprawie funkcji i ochronie stawu. Trening propriocepcji w odciążeniu rozpoczyna się w pierwszej dobie po zabiegu. W tym celu korzystamy z technik PNF-u oraz sprzętu typu Thera-Band.

Chodzenie o 2 kulach praktykuje się do ok. 3 tygodnia, lecz w zależności od wielkości obrzęku czas ten może ulec wydłużeniu. Od czwartego tygodnia odstawiamy jedną kulę i rozpoczynamy pełne obciążenie nogi operowanej. W ok. 3 tygodniu rozpoczynamy też "mini przysiady" i ćwiczenia na rowerze stacjonarnym bez obciążenia. Gdy minie pierwszy miesiąc, rozpoczyna się także trening propriocepcji w pełnym obciążeniu. Pracę dynamiczną (biegi, skoki) zaczyna się z reguły od 13 tygodnia.

Ważnym elementem rehabilitacji po zabiegu na więzadłach krzyżowych jest stretching. Od pierwszego dnia rozciągamy mięśnie trójgłowe łydki, natomiast mięśnie tylnej i przedniej grupy uda rozciągamy po szóstym tygodniu. Najczęściej wybieraną metodą stretchingu jest poizometryczna relaksacja. Pomocna w przywracaniu prawidłowych zakresów jest także terapia manualna (mobilizacje od szóstego tygodnia) i praca z tkankami miękkimi. Powrót do pełnej aktywności to wiele tygodni ciężkiej pracy. Nie należy zapominać, że sam zabieg to tylko część sukcesu, ostateczny obraz sprawności to przede wszystkim wynik fizjoterapii pod kontrolą specjalistów.

Wszystkie opisane wyżej protokoły postępowania to tylko zarys pracy z pacjentami, jednak kluczowe w naszej pracy jest indywidualne dostosowywanie przebiegu terapii do potrzeb i możliwości pacjentów.

 

 

Więzadło krzyżowe tylne (ligamentum cruciatum posterius – PCL) jest krótsze (38mm), ale i grubsze (13mm) od powyższego. Rozpościera się pomiędzy powierzchnią wewnętrzną kłykcia przyśrodkowego kości udowej, a polem międzykłykciowym tylnym kości piszczelowej. PCL zapobiega szufladzie tylnej piszczeli.

Przez miesiąc od rekonstrukcji więzadła krzyżowego tylnego zalecamy chodzenie o dwóch kulach, między 4 a 6 tygodniem z jedna kulą, a w okresie późniejszym, w zależności od kondycji kolana, rozpoczynamy pełne obciążanie chorej nogi. W tym czasie skupiamy się na treningu czucia głębokiego, nauce prawidłowego chodu i poprawie zakresu ruchu. Po 7 tygodniu, kiedy możliwe jest już pełne obciążanie kończyny, wprowadzamy ćwiczenia wzmacniające mięśnie (czworogłowe uda, kulszowo-goleniowe oraz pośladkowe). Skoki, biegi i inne dynamiczne zadania wprowadzamy w okresie 14-15 tygodnia.

Natomiast ćwiczenia, w których dochodzi do napinania się więzadła (przyspieszenia-hamowania), wdrażamy dopiero po 20 tygodniu, kiedy zakresy są prawidłowe, siła mięśni nie różni się od siły nogi zdrowej oraz nie ma zastrzeżeń do propriocepcji.

 

 

Więzadła poboczne ustalają staw w wyproście, zaś w zgięciu rozluźniają się, umożliwiając ruchy rotacyjne podudzi.

Więzadło poboczne strzałkowe ( ligamentum collaterale fibulare) biegnie z nadkłykcia bocznego kości udowej do powierzchni bocznej głowy strzałki.

Więzadło poboczne piszczelowe (ligamentum collaterale tibiale) jest grubsze od strzałkowego. Łączy nadkłykieć przyśrodkowy kości udowej z kością piszczelową.

Pełne obciążanie kończyny po rekonstrukcji więzadeł, to ok. 6-8 tydzień. Jazda na rowerze stacjonarnym bez obciążeń to dopiero 6 tydzień. Trening propriocepcji również przypada na okres późniejszy czyli ok. 6 tydzień.

Ćwiczenia dynamiczne wprowadzamy z reguły w 16-17 tygodniu, w tym czasie możliwe jest także rozpoczęcie działania ukierunkowanego na konkretną dyscyplinę sportową.

 

 

 

Przed terapią

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Po 30 minutach terapii

 

 

 

 

Artroskopia stawu kolanowego

Artroskopia jest najbardziej pewnym badaniem diagnostycznym stawu kolanowego. Polega na wprowadzeniu kamery i lampki do wnętrza stawu i umożliwia dokładną ocenę wszystkich struktur. Jednocześnie, tworząc dodatkowe dojścia na narzędzia, można dokonać takich zabiegów, jak rekonstrukcja więzadeł, wycięcie lub zszycie łąkotek, bez potrzeby tworzenia dużych ran pooperacyjnych. Co więcej zmniejsza się ryzyko infekcji, skraca czas powrotu do sprawności, a blizna jest znacznie mniejsza niż po tradycyjnej operacji. Jeśli artroskopia ma na celu jedynie diagnozę stawu, mówimy o artroskopii zwiadowczej. W przypadku wprowadzenia narzędzi i wykonania zabiegu artroskopię nazywa się operacyjną.

Powrót do domu po zabiegu artroskopii następuje zazwyczaj tego samego dnia lub w dniu następnym. Pacjent może spodziewać się zaczerwienienia, obrzęku i pewnego rodzaju dyskomfortu w stawie. Już w szpitalu konieczne jest rozpoczęcie fizjoterapii, dlatego też przy Waszym łóżku, w pierwszych godzinach po zabiegu w ćwiczenia wdrożą Was fizjoterapeuci z Pro-Fizjo. Nacięcia są zwykle niewielkie i raczej niebolesne, ale odciążenie stawu jest konieczne. Kończyna górna powinna być uniesiona i wyprostowana. Od pierwszego dnia rozpoczyna się zginanie grzbietowe i podeszwowe stopy – 3xdziennie po 15 powtórzeń. Również kilkanaście razy dziennie, przez ok. 20 min. należy schładzać staw.

Dalsze postępowanie fizjoterapeutyczne to już praca w domu i w gabinecie. Podstawą jest przywrócenie propriocepcji i prawidłowych zakresów ruchów. Podobnie jak po innych zabiegach terapeuci w tym celu korzystają z technik manualnych, terapii tkanek miękkich, ćwiczeń stabilizacyjnych (PNF, Thera-Band, Core Stability) i wielu innych metod dostosowanych indywidualnie do pacjenta.

 

 

Galeria, zdjęcia

Partnerzy